Sevgisizlik, günümüz dünyasının en önemli sorunlarından biridir. İnsanlar arasındaki ilişkilerde giderek yaygınlaşan tahammülsüzlük, öfke ve saldırganlık, toplumsal hayatın bütün alanlarını etkilemektedir. Sokaklarda en küçük anlaşmazlıkların kavgaya dönüşmesi, aile içinde şiddetin yaşanması, sağlık çalışanlarına saldırılması, kadın cinayetleri, okullarda cinayetlerin işlenmesi, çocuklara yönelik cinsel istismar, çocuk işçiliği gibi daha pek çok sorun, insan hayatına ve onuruna verilen değerin ne ölçüde zedelendiğini apaçık bir şekilde ortaya koymaktadır. İnsanların başka insanların hayatlarını, haklarını ve güvenliğini kendi çıkarlarından daha değersiz gördüğü bir dünyada, şiddet olaylarının sonuçlarının yanı sıra, bu olayların ortaya çıkmasına zemin hazırlayan ahlaki anlayışın sorgulanması gerekir.
Şiddetin toplumsal hayatta yaygınlaşmasında, şiddeti sıradanlaştıran kültürel unsurların önemli bir payı vardır. Televizyon dizilerinde, filmlerde ve sosyal medyada sürekli işlenen cinayetler, mafya hesaplaşmaları, intikam ve saldırganlık, olağan davranışlar gibi sunulmaktadır. İnsanların birbirlerine hakaret ettiği, tehditler savurduğu ve sorunlarını şiddetle çözdüğü sahneler, eğlence sektörünün sıradan içerikleri haline gelmiştir. Şiddeti sürekli işleyen ve kimi zaman güç göstergesi olarak sunan bir kültürün, özellikle çocukların ve gençlerin davranışlarını ve değer yargılarını olumsuz yönde etkilemesi kaçınılmazdır.
Dünya Sağlık Örgütü’nün verilerine göre dünya genelinde kadınların yaklaşık üçte biri, yaşamları boyunca fiziksel veya cinsel şiddete maruz kalmaktadır. UNESCO verileri de dünya genelinde yaklaşık her üç öğrenciden birinin her ay okulda akran zorbalığı yaşadığını ortaya koymaktadır. Ülkemizde de benzer sorunların boyutunu ortaya koyan veriler bulunmaktadır. TÜİK’in 2024 Türkiye Kadına Yönelik Şiddet Araştırması’na göre, 15-59 yaş grubundaki kadınların %12,8’i yaşamlarının herhangi bir döneminde fiziksel şiddete, %28,2’si psikolojik şiddete maruz kalmıştır. OECD’nin PISA 2022 araştırmasında ise Türkiye’deki 15 yaşındaki öğrencilerin %25’i kız, %28’i erkek olmak üzere, öğrencilerin bu oranlardaki bölümü okulda ayda en az birkaç kez zorbalığa uğradığını bildirmiştir. Bu veriler, şiddetin bireysel olaylarla sınırlı kalmadığını, ülkemizde ve dünya genelinde milyonlarca insanın hayatını etkileyen ciddi bir sorun olduğunu göstermektedir.
Üstelik şiddet, yalnızca fiziksel saldırılardan ibaret değildir. İnsanların birbirlerini aşağılaması, başkalarının acılarını önemsememesi, güçsüz gördükleri kişileri ezmesi ve kendi çıkarlarını her şeyin üzerinde tutması da aynı ahlaki sorunun farklı biçimleridir. Başkasının haklarını ve duygularını önemsemeyen bir anlayış, insan ilişkilerindeki saygıyı ortadan kaldırırken, şiddetin önündeki ahlaki engelleri de zayıflatır.
Sevgisizlik, bulaşıcı bir hastalık gibi yayılarak insan ilişkilerini ve toplumsal hayatı tahrip eder. Bir insanın öfkesini başkasından çıkarması, kendisine yapılan kötülüğü başka birine yöneltmesi veya aşağılayıcı davranışları sıradan kabul etmesi, bu döngünün devam etmesine neden olur. Evde yaşanan şiddet aile ilişkilerini bozar, çocukların ahlaki gelişimini olumsuz etkiler ve öğrenilen davranışların başka ortamlara taşınmasına zemin hazırlar. Böylece sevgisizlik, sonraki kuşakların yetişme biçimini ve toplumsal güveni doğrudan sarsar. Bu nedenle sevgisizlik, yalnızca bireysel bir duygu eksikliği değil, toplumun bütününü etkileyen temel bir ahlak sorunudur.
Peki, bu sorunları gidermenin bir yolu var mıdır? Dünya, içine düştüğü bu karanlıktan nasıl çıkacaktır? Bu sorunların çözümü, öncelikle insanın Allah’ı tanıması, O’na iman etmesi ve O’nu sevmesiyle başlar. Allah’a iman eden ve O’nun yarattığı insanlara değer veren bir insan, başkalarına da bu bilinçle yaklaşır. Her insanın Allah tarafından yaratıldığını ve değerli bir varlık olduğunu bilir. Bu nedenle karşısındaki insanı yalnızca hatalarıyla veya eksiklikleriyle değerlendirmez; onun da Allah’ın bir kulu olduğunu göz önünde bulundurarak ona saygıyla yaklaşır. Bir insanda hata gördüğünde onu aşağılamak veya incitmek yerine, yanlışını güzellikle anlatmaya ve doğruyu görmesine yardımcı olmaya çalışır.
Kuran ahlakı, insana tam da bu anlayışı kazandırır. Kuran, insanlara adaletli davranmayı, güzel söz söylemeyi, öfkeyi yenmeyi ve kötülüğe iyilikle karşılık vermeyi öğretir. Bu ahlakı benimseyen insan, doğru bildiğini savunurken bile karşısındaki kişinin onurunu gözetir; haksızlığa karşı çıkarken kendisi haksızlık yapmaz. Sevgi, yanlışları görmezden gelmek veya kötülüğe boyun eğmek değildir. Sevgi, insanın hatalarını düzeltmesine yardımcı olurken ona değer vermeyi sürdürmek, sorunları güzellikle çözmek ve Allah’ın hoşnut olacağı bir ahlakı her koşulda korumaktır.
Kuran, insan ilişkilerinin temelini adalet, iyilik ve güzel ahlak üzerine kurar. Bir ayette Allah şöyle buyurur:
“Şüphesiz Allah adaleti, iyiliği ve yakınlara yardım etmeyi emreder; hayasızlığı, kötülüğü ve azgınlığı yasaklar. O, düşünüp tutasınız diye size öğüt veriyor.”
Başka bir ayette ise insanlara güzel söz söylemeleri emredilir:
“İnsanlara güzel söz söyleyin…”
Al-i İmran Suresi’nin 134. ayetinde de öfkelerini yenen ve insanları affedenler şöyle tarif edilir:
“O takva sahipleri ki bollukta da darlıkta da Allah için harcarlar; öfkelerini yenerler ve insanları affedenlerdir. Allah da güzel davranışta bulunanları sever.”
Bu ayetler, insanın bu dünya hayatında nasıl yaşaması gerektiğini açıkça ortaya koyar. Dünyayı insanlar için huzur ve güven içinde yaşanabilir kılan, iman ve Allah aşkı temelinde gelişen karşılıklı sevgi ve saygıdır. Allah’ı seven ve O’nun rızasını her şeyden üstün tutan bir insan, öfkesini kontrol eder, başkalarının haklarını gözetir, haksızlıktan kaçınır ve insanlara merhametle yaklaşır. Bu ahlakın toplumda yaygınlaşmasıyla insanlar arasındaki güven ve dayanışma güçlenir, anlaşmazlıklar düşmanlığa dönüşmeden çözülür ve toplumsal huzur artar. Şiddetin, nefretin ve tahammülsüzlüğün yerini sevgi, adalet ve merhamet alır. Böylece insanlar kendilerini güvende hisseder, birbirlerinin haklarına saygı gösterir ve herkesin huzur içinde yaşayabildiği bir toplumun oluşmasına katkıda bulunurlar.
Bu nedenle sevgisizliğin yaygınlaşmasını önlemenin temel yolu, eğitimi Allah sevgisi, Allah korkusu ve Kuran’ın öğrettiği ahlaki değerlerle bütünleştirmektir. Çocuklara ve gençlere yalnızca bilgi kazandırmak ve akademik başarı sağlamak yeterli değildir. Çünkü bilgi sahibi olmak, tek başına ahlaklı olmak anlamına gelmez. Onlara başkalarının haklarına saygı göstermeyi, davranışlarının sonuçlarını düşünmeyi, öfkelerini kontrol etmeyi ve sorunlarını şiddete başvurmadan çözmeyi de öğretmek gerekir.
Kuran ahlakına dayalı bir eğitim, insana doğru ve yanlış davranışları öğretirken ahlaki sorumluluğunun bilincini de kazandırır. Allah’a karşı sorumluluğunu ve başkalarının haklarını gözetmesi gerektiğini kavrayan insan, güçlü olduğu halde güçsüzü ezmez, öfkelendiğinde haksızlık yapmaz ve kendi çıkarına aykırı olsa bile doğru davranmaktan vazgeçmez. Kuran ahlakını benimseyen insanların oluşturduğu bir toplumda adalet, dürüstlük ve sorumluluk bilinci hayatın bütün alanlarına yansır. İnsanların birbirlerinin haklarını gözettiği, görevlerini dürüstlükle yerine getirdiği ve adaleti her türlü çıkarın üzerinde tuttuğu böyle bir toplumda hukuk sistemi güçlenir, ekonomik ilişkiler güven temelinde gelişir ve toplumsal dayanışma artar. Böylece yalnızca insanlar arasındaki ilişkiler değil, toplumun ekonomik, hukuki ve sosyal yapısı da en ileri düzeye ulaşabilecek bir temel kazanır. Bu nedenle ahlaki değerleri göz ardı eden bir eğitim anlayışı, toplumun gelişmesi için gerekli olan en temel unsurlardan birini eksik bırakır.
Kuran ahlakını yaşayan insanların oluşturduğu bir toplumda sevgi, saygı, adalet ve merhamet hayatın bütün alanlarına hakim olur. Anne babalar çocuklarına sevgi ve şefkatle yaklaşır, çocuklar da anne babalarına saygı gösterir. Öğretmenler öğrencilerine adaletle davranır, onların gelişimini destekler; öğrenciler de öğretmenlerine saygı duyar. Eşler birbirlerine sevgi ve anlayışla yaklaşır, aile içinde huzur ve güven ortamı oluşur. İşverenler çalışanlarının haklarını gözetir, çalışanlar görevlerini dürüstlükle yerine getirir. Yöneticiler halkın refahını kendi çıkarlarının üzerinde tutar, kamu görevlileri sorumluluklarını adaletle yerine getirir. Doktorlar hastalarına özenle yaklaşır, esnaf müşterilerine karşı dürüst davranır. Komşular birbirlerine yardımcı olur, insanlar güçsüzleri korur ve ihtiyaç sahiplerini gözetir. Anlaşmazlıklar hakaret ve şiddetle değil, adalet ve anlayışla çözülür. Böyle bir toplumda insanlar birbirlerine güvenir, hak ihlalleri azalır ve dayanışma güçlenir. Aynı ahlaki anlayış hukukun adalet temelinde işlemesine, ekonomik ilişkilerin güven içinde gelişmesine ve toplumsal refahın artmasına da katkıda bulunur. Böylece sevgi ve güzel ahlak, yalnızca bireylerin ilişkilerini değil, toplumun bütün yapısını olumlu yönde şekillendirir.
Dünyada yaşanan şiddet olayları karşısında yalnızca yakınmak, sorunun çözümüne katkı sağlamaz. Her insanın kendi davranışından sorumlu olduğunu bilmesi gerekir. Sevgisizliğe karşı mücadele, yalnızca başkalarını eleştirmekle değil, insanın kendi ahlakını Kuran’ın bildirdiği ölçüler doğrultusunda düzenlemesiyle mümkündür. Her insanın kalbinde Allah sevgisinin, merhametin ve adaletin güçlenmesi, daha güzel bir dünyanın kapılarını açacaktır.