İnsanlığın bugün karşı karşıya olduğu sorunların temelinde, güzel ahlakın göz ardı edilmesi ve tüm dünyayı etkisi altına alan sevgisizlik vardır. İnsanların birbirini anlamakta zorlandığı, farklılıkları nedeniyle düşmanlık beslediği, başkalarının acılarına duyarsız kaldığı ve kendi çıkarlarını her şeyin üzerinde tuttuğu bir dünyada huzuru sağlamak giderek zorlaşmaktadır. Oysa insanların en temel ihtiyaçlarından biri sevmek ve sevilmek, güven duyabilecekleri ilişkiler kurmak ve kendilerini değerli hissettikleri bir hayat yaşamaktır. Sevginin eksik olduğu yerde insanlar arasındaki bağlar zayıflarken öfke, kıskançlık, bencillik ve düşmanlık güç kazanır. Bu nedenle dünyanın ihtiyacı yalnızca maddi imkanların artması değil, güzel ahlakın yeniden önem kazanması ve sevginin insanların hayatına hakim olmasıdır. Çünkü insanların birbirlerine karşı sevgi, merhamet ve anlayışla yaklaştığı bir dünyada dostluk ve kardeşlik güçlenir, pek çok sorunun ortaya çıkmasına neden olan düşmanlıkların yerini de yakınlık ve dayanışma alır. Kuran’ın insanlara öğrettiği güzel ahlak, işte bu sevgi anlayışının hayatın her alanında yaşanmasını hedefler.
Güzel ahlakın temelinde sevgi vardır. Gerçekten seven bir insan, başkasını incitmekten kaçınır, onun mutluluğunu önemser, sıkıntılarını paylaşır ve ihtiyaç duyduğunda yardımına koşar. Sevgi, insanı yalnızca kendi hayatını düşünmekten çıkararak başkalarının hayatına da değer vermeye yöneltir. Dürüstlük, merhamet, fedakarlık, cömertlik, hoşgörü ve adalet gibi güzel ahlak özellikleri de bu anlayışla güçlenir. Çünkü insan, karşısındakini sevdiğinde onun hakkını gözetmeye, ona karşı anlayışlı davranmaya ve iyiliğini istemeye daha fazla önem verir. Güzel ahlak, bu nedenle yalnızca uyulması gereken davranış kurallarından ibaret değildir; insanın diğer insanlara duyduğu sevginin davranışlarına yansımasıdır.
Kuran’ın insanlara öğrettiği güzel ahlakın en önemli yönlerinden biri de sevgiyi, dostluğu ve kardeşliği güçlendirmesidir. Allah, insanların birbirlerinden uzaklaşmalarını, düşmanlık beslemelerini ve ayrılığa düşmelerini değil, birbirlerine yakınlaşmalarını ve kardeşçe yaşamalarını ister. Al-i İmran Suresi’nin 103. ayetinde şöyle buyrulur:
“Allah’ın ipine hepiniz sımsıkı sarılın. Dağılıp ayrılmayın. Ve Allah’ın sizin üzerinizdeki nimetini hatırlayın. Hani siz düşmanlar idiniz. O, kalplerinizin arasını uzlaştırıp ısındırdı ve siz O’nun nimetiyle kardeşler olarak sabahladınız. Yine siz, tam ateş çukurunun kıyısındayken, oradan sizi kurtardı. Umulur ki hidayete erersiniz diye, Allah, size ayetlerini böyle açıklar.”
Görüldüğü gibi insanlar arasındaki düşmanlığın yerini kardeşliğin alması, kalplerin birbirine yakınlaşması ve sevginin güçlenmesi Allah’ın insanlara bildirdiği önemli nimetlerdendir. Birbirlerine düşmanlık besleyen insanların kardeş olabilmeleri, insan ilişkilerinin değişebileceğini ve sevginin en derin ayrılıkları bile aşabileceğini gösterir. İnsanlar birbirlerini anlamaya çalıştıklarında, önyargılarından uzaklaştıklarında ve karşılarındaki kişiyi bir düşman olarak görmekten vazgeçtiklerinde aralarında yeni bağlar kurulabilir.
Kuran’da sevginin düşmanlıkları ortadan kaldırabilecek gücüne de dikkat çekilir. Fussilet Suresi’nin 34. ayetinde şöyle buyrulur:
“İyilikle kötülük eşit olmaz. Sen, en güzel olan bir tarzda (kötülüğü) uzaklaştır; o zaman, (görürsün ki) seninle onun arasında düşmanlık bulunan kimse, sanki sıcak bir dost(un) oluvermiştir.”
Allah’ın bildirdiği bu gerçek, güzel ahlakın insan ilişkilerini değiştirebilecek gücünü açıkça ortaya koyar. Kötülüğe kötülükle karşılık vermek, düşmanlığı derinleştirip insanlar arasındaki mesafeyi artırabilir. Buna karşılık iyiliği tercih etmek, kırıcı davranışlar karşısında bile ölçülü olmak ve karşısındaki insanı anlamaya çalışmak, ilişkilerin farklı bir yönde gelişmesine imkan sağlayabilir. Elbette güzel ahlak, haksızlığı kabul etmek veya kişinin kendi haklarını korumaktan vazgeçmesi değildir. Önemli olan, hakkını savunurken de başkasına karşı ahlaki ölçüleri koruyabilmektir. İnsan, kendisine karşı yanlış davranan birine bile adaletli ve ölçülü yaklaşabildiğinde düşmanlığın sona ermesi için bir imkan oluşturur. Böylece sevgi, yalnızca mevcut dostlukları koruyan değil, bozulmuş ilişkilerin yeniden kurulmasına da katkıda bulunan bir değer haline gelir.
Peygamber Efendimizin (sav) öğütleri de insanlar arasındaki sevginin güçlendirilmesine büyük önem verir. Rivayet edilen bir hadiste, kişinin bir kardeşinin ahlakını Allah için sevdiğinde bunu kendisine söylemesi tavsiye edilir. Bir başka rivayette ise el sıkışmanın kalplerdeki kini gidermesine, hediyeleşmenin sevgiyi artırmasına ve düşmanlığı azaltmasına dikkat çekilir. İnsanların birbirlerine değer verdiklerini ifade etmeleri, güzel sözler söylemeleri, hediyeleşmeleri ve aralarındaki dostluğu korumaları, sevginin hayatın içinde güçlenmesini sağlar. Bazen içtenlikle söylenen bir söz, gösterilen küçük bir ilgi veya ihtiyaç duyulan bir anda uzatılan yardım eli, insanlar arasında güçlü bir yakınlık oluşturabilir.
Günümüzde pek çok insanın yaşadığı mutsuzluğun önemli nedenlerinden biri sevginin hayatlarındaki yerini kaybetmesidir. İnsanlar zaman zaman sahip oldukları imkanları artırmaya, başarılı olmaya veya başkalarından üstün görünmeye odaklanırken sevmeyi, paylaşmayı ve başkalarının mutluluğuyla ilgilenmeyi ihmal edebilirler. Oysa insanın hayatına anlam ve canlılık kazandıran unsurların başında sevgi gelir. Başkalarına içtenlikle değer veren, çevresindeki güzellikleri fark eden ve iyilik yapmaktan mutluluk duyan bir insanın hayata bakışı da değişir. Kuran’ın öğrettiği güzel ahlakı benimsemek, insanın kalbindeki sevgiyi güçlendirmesine vesile olur.
Dünyada sevginin hakim olabilmesi için herkesin önce kendi davranışlarını güzelleştirmeleri gerekir. İnsanların birbirlerine karşı daha anlayışlı olmaları, kırıcı sözlerden kaçınmaları, başkalarının iyiliğini istemeleri ve dostluklarını korumaları bu değişimin başlangıcıdır. Bir insanın çevresine gösterdiği sevgi, başka insanların davranışlarını da olumlu yönde etkileyebilir. Ailede başlayan bu anlayış arkadaşlıklara, komşuluk ilişkilerine ve toplumun diğer alanlarına yayılabilir. İnsanlar birbirlerine karşı güzel ahlaklı davrandıkça güven artar, kırgınlıkların giderilmesi kolaylaşır ve farklılıklar düşmanlık sebebi olmaktan çıkar. Böylece sevgi, yalnızca kişisel ilişkilerde yaşanan bir duygu olmaktan çıkarak toplumsal hayatı güzelleştiren ortak bir değere dönüşür.
Dünyanın ihtiyacı daha fazla öfke, kıskançlık, bencillik ve düşmanlık değil, daha fazla sevgi, merhamet, dostluk ve güzel ahlaktır. Kuran’ın insanlara bildirdiği ahlaki ilkeler de sevginin güçlenmesini, insanların birbirlerine karşı güzel davranmasını ve kardeşlik bağlarının korunmasını öğütler. İnsanlar bu değerleri hayatlarına taşıdıklarında yalnızca çevrelerindeki kişilerin hayatını güzelleştirmekle kalmaz, kendi yaşamlarına da daha fazla anlam ve huzur kazandırırlar. Düşmanlıkların dostluğa, kırgınlıkların barışmaya, ilgisizliğin dayanışmaya dönüştüğü bir dünya kurmak mümkündür. Bunun yolu, sevgiyi yalnızca dile getirmekten değil, onu davranışlarımızla yaşatmaktan geçer. Dünyanın gerçek ihtiyacı, Kuran’ın insanlara öğrettiği bu sevgi ve güzel ahlak anlayışıdır.